De kastaovend van de jeneverkeuning

Et was de aovend veur de Kastdaegen. Et wark was an kaant en et vee besteld. Riekien was mit heur dochter de mooie grote kastboom an ’t optugen, Klaos, de zeune, zat bi’j de taofel mit een boek en Haarm, onderuutzakt in zien makkelike stoel, zat een dikke brief te lezen van zien vrund Jan Boogaard uut Kannede. Doe hi’j de brief uut hadde en wat stillegies veur him uut zat te kieken, vreug Riekien: ‘Nog wat biezunders?’

   ‘Now, ze maeken et best in Kannede. Hi’j schrift een protte over de hongerwinter; hi’j het de foto van Berend de ’Streuper’ now in de kaemer hangen. Et is vremd, zegt hi’j, daj’ op ’t heden zo vaeke an die tieden weeromme daenken. Of et now komt, dat zien zeune ok achttien jaor wodden is; of dat et een betien heimwee naor Hollaand is, hi’j wet et niet. Et is zo slim, dat doe hi’j dit jaor de winterkleren antrok, doe de barre Kannedese winter begon, hi’j inienen Berend weer veur him zag! Et is singeliers, schrift hi’j in ’t laeste, daj’ zo vaeke daenken moeten an een meenske, diej’ mar iene weke in je leven kend hebben.’ De kiender hangen Haarm an de lippen en Riekien zegt: ‘Ie mossen ze dat verhael mar es vertellen. Dan maek ik intied de koffie klaor.’

De kiender gaon bi’j Haarm zitten en hi’j vertelt: ‘Jan Boogaard is kot nao de oorlog naor Kannede emigreerd en is daor laeter mit een Kannedese vrouw trouwd. Doe ik mit him in de kunde kwam, woonde hi’j in Rotterdam. Doe ik in de eerste oorlogsjaoren mien femilie in Amsterdam es opzocht om eteri’je te brengen, trof ik him op ’e Lemmerboot. Hi’j was om eten uut west in Frieslaand. We raekten an de praot, konnen et goed mit mekeer vienen en laeter korrespondeerden we.

De dag veur de Kastdaegen van 1944 ston hi’j inienen bi’j oons veur de deure en doe is hi’j – Heit en Mem vunnen et best – die hiele winter en in de meitied ok nog bi’j oons op ’e boerderi’je bleven. Jan hadde een verschrikkelike reize aachter de rogge op zien oolde fietsien. Een jonge van achttien was ’t ok nog mar. Maeger as braandhoolt, en een honger. Hi’j was de Duutsers ontvlocht. Daegen hadde hi’j onderwegens west eer hi’j de Stellingwarven berikte. Doe was et al aovend; hi’j was doodmuui en deur en deur nat en koold van de hadde regen en wiend. Gien meenske bi’j de weg om te vraogen waor hi’j was en waor ik woonde. Doe hi’j et oolde husien van Berend zag gong hi’j daor mar op an. De blienen weren dichte. Jan klopte op ’e deure. Doe hi’j daor een posien waacht hadde, roffelde hi’j uut alle macht mit zien hanen op de blienen.

   ‘Stille mar, ik kom d’r al an!’ – heurde hi’j foeteren. Doe de deure op een kiertien eupen gong, snauwde Berend: ‘Ik ken jow ja niet. Hoe hael ie et in jow malle kop zo te kloppen. Ik docht an braand of onraod. Vot!’

Doe zakte Jan in mekeer, doodop van de reize. Hoe hi’j in huus kommen was? Hi’j kwam pas weer een betien tot himzels doe hi’j in een rieten stoeltien bi’j de waarme kachel zat. Pietereulielaampe an. Tegenover him Berend in zien haegelwitte bostrok. De bedsteedeurties eupen. Bliekber in de haost, deur dat geklop, was hi’j uut bedde floept en hadde rap een boverbroek antrokken. De witte piepen kwammen d’r netties – as een mechet – onderuut. Naodat Jan zien zeggien daon hadde miende Berend dat hi’j de eerste daegen mar bi’j him blieven mos. Nao wat eten en drinken mos Jan him mar uutkleden, dan konnen zien kleren naachs bi’j de kachel dreugen. Intied hadde Berend waeter hiete. ‘Ie wassen je eerst mar es goed nao die reize!’ Een betien schaemel begon Jan him uut te kleden en op ’t laest ston hi’j daor dan te klappertanen van de koolde in zien te kot wodden interlockien en onderbroekien.

   ‘le zitten ok niet al te best in et pak, mien jonge,’ vun Berend.

   ‘Nu, U wel, Meneer Berend,’ zee Jan een betien lachende.

Berend wol weer op bedde, hadde zien boverbroek uuttrokken en ston daor in zien lange onderbroek. ‘Lach ie mar,’ sneerde Berend. ‘Ik heb de bi’jnaeme Berend de Streuper. Aj’ dan bi’j naacht bi’j pad en weg binnen, moej’ wel wat goed spul an et lief hebben.’ Hi’j dee de deuren van et grote kamminet eupen. ‘Kiek es naor disse staepel, Jan. Dat bin de zommerspullen. En kiek, daornaost ligt een protte dik wollen wintergoed. Mien mem het vlak veur de oorlog ommeraek goed veur heur zeune zorgd. Ik misse heur trouwens nog elke dag.’

Hi’j pakte een stel van de zommerspullen en legde die bi’j Jan daele. ‘En gien kommentaor, dat trek ie an. Ja, dat hemd, die bostrok en die onderbroek. We kun je hier in de Stellingwarven niet ziek hebben!’Et was beter, vun Berend, dat ze tegere in zien bedstee sleupen. Gien meenske hadde d’r wat mit neudig dat hi’j een uutvanhuzer, evakuee of onderduker in huus hadde. ‘Kroep d’r mar in, Jan.’ Dat leut die him gien twie keer zeggen. Rap lag hi’j tussen de Duutse laekens onder een vracht dek. Zo muui was hi’j dat hi’j vernam iens niet dat Berend bi’j him op bedde kwam. ‘Mar es goed bekommen, flink eten, mar wel in huus blieven,’ zee Berend de ere morgen. ‘Zo omdebi’j 18 jaor is een geveerlike leeftied. En veural niet benauwd wezen aj’ naachs es wakker wodden en Berend is d’r niet. Dan bin ’k an et ’streupen’,’ lachte hi’j.

Een weke het Jan d’r west. Doe hi’j die morgen veur de eerste Kastdag wakker wodde, schrok hi’j ommeraek doe hi’j vernam, dat Berend nog niet weeromme was. Rap klom hi’j uut de bedstee. Op ’e taofel ston zien betien begage mit nog een grote rieten koffer d’r bi’j. Op die koffer lag een briefien. ‘Aj’ dit vienen, Jan, álles mitnemen en as de weerlocht d’r vandeur gaon.’

Een half uurtien laeter ston Jan bi’j oons veur de deure. Hi’j mos mar bi’j mi’j op ’e zoolder slaopen, vun oonze mem. Zien spullen mos hi’j mar uutpakken. Doe hi’j die rieten koffer eupenmaekte, vun hi’j daor de hiele staepel zommerondergoed van Berend, sokken, schoenen, boezeroenen, overals, nuum mar op. Mem, Jan en ik keken oonze ogen uut en begrepen d’r niet vule van. Wat was mien mem bliede, doe ze een grote deuze mit ziepe, en iene mit thee en koffie vun onder in de koffer. Daor hadde ze slim verlet van. Jan bleef daor staon mit een eupenmaekt pakkien in zien hanen. ‘Een petret van Berend en mien persoonsbewies,’ reup hi’j uut. ‘Kiek now es an. Ik bin in 1927 geboren en now staot d’r 1928.’

Was Berend een ’streuper’? lederiene miende van wel. Doe wi’j tegere die eerste Kastmorgen uut de karke kwammen, stonnen d’r een protte meensken drok mit mekeer te praoten. Of wi’j et ok al heurd hadden? Een auto vol Duutsers was gistermorgen om tien ure bi’j Berend de Streuper west. Berend was niet thuus, mar ze hadden alles overhoop haeld. D’r wodde zegd, dat ze onder de vloer en onder de bedsteden een protte waopens vunnen hadden. Jan wodde wit om de neuze en was flink overstuur doe we naor huus kuierden. Et wodde him now dudelik hoe en deur wie zien toedoen zien persoonsbewies veraanderd was. Berend was gien streuper, mar hi’j was bi’j de ondergrondse. Zol hi’j wat geveerliks daon hebben? Was hi’j benauwd wodden? Of hadde hi’j een veurgevuul had? Waoromme aanders die koffer?

Een posien laeter lazzen wi’j in de kraante, dat ze Berend Bijvoet bi’j een overval op een distribusiekantoor pakt hadden en dat hi’j een weke laeter deur de Duutsers doodscheuten was.’

Riekien kwam in huus mit de koffie. Nog onder de indrok van Haarm zien verhael stak Klaos een peer keerzen an en zette een plaete op mit Kastzang. ‘Vrede op aarde, in de meensken een welbehagen,’ heurde Haarm, en hi’j wodde d’r eers van. Mit knipperende ogen keek hi’j in dat witte wapperende vlammegien van een keerze. In himzels zee hi’j: ‘Bedaankt, Berend de Streuper. Daank veur jow stried. le hebben jow jonge leven d’r veur geven. Daank, dat wi’j in de Stellingwarven en Jan in Kannede mit deur jow stried now vrede hebben.’

Dit biezundere kastverhael van Albert Jaeger (1927 – 1978) ston in 1976 in et Stellingwarfs tiedschrift ‘De Ovend’. Zo vlak veur de herdaenking van de bevri’jding, doukies in et veurjaor 75 jaor leden, leek dit een mooi mement om et verhael nog es te publiceren.  De schriever d’r van, Albert Jaeger, wodde in Amsterdag geboren, mar zien heit en mem kwammen van Berkoop en Tronde. Al riekelik gauw nao et ontstaon van de Stellingwarver Schrieversronte in 1972 zocht Albert Jaeger kontakt en vertelde dat hi’j graeg verhaelen schreef. En ok dat hi’j dat graeg in et Stellingwarfs doen willen zol. Et anleren d’r van gong him aorig makkelik of en de jaoren daorop verschenen mit riegelmaot verhaelen van him in De Ovend.

Foto: Sietske Bloemhoff

Et aeventuur van Jan de Bosfluiter, Sjoukje Oosterloo

Wat d’r mit Jan de Bosfluiter gebeurde… (verhael)

Veurig jaor schreef de Stellingwarver Schrieversronte een verhaelewedstried uut. Et begin van et verhael was d’r, mar veur et vervolg en de ofloop d’r van kon iederiene zorgen die d’r aorighied an hadde. De drie mooiste inzendings kwammen van Hendrik Betten (Else), Jan Schonewille (Noordwoolde) en Sjoukje Oosterloo (Drachten). Op dit plak lezen jim et verhael van schriefster Sjoukje Oosterloo. Ok dit verhael ston eerder op ‘e bladziede Stellingwarver Zaeken van de streekkraanten Nieuwe Ooststellingwerver’ en ‘Stellingwerf’. Et verhael van Hendrik Betten zal mit een peer weken publiceerd wodden.

Et aeventuur van Jan de Bosfluiter

Iederiene in et dörp kent Jan Bos. Of misschien hiet hi’j ok wel Jan van de Bos. Hi’j wodt zolange as iederiene him heugen kan – en Jan telt d’r al aorig wat jaorties henne – Jan de Bosfluiter nuumd. Dat komt wis en zeker omreden Jan altied fluit as hi’j onderwegens is. Jan woont alliend, en wat aachterof bi’j de bos. Veul anloop het Jan niet, hi’j het daor ok gien verlet van. Hi’j het an wat kiepen, een peer katten en een hond genoeg. Mar zowat alle daegen ziej’ Jan wel even in et dörp, en dan maekt hi’j graeg een praotien mit de meensken die hi’j tegenkomt.

  Nao een peer daegen vaalt et op. Et is aanders as aanders, et is stille op ’e diek. De meensken zeggen tegen mekaander dat ze Jan al een schoffien niet zien of heurd hebben. Dat is toch wel wat nuver. Een dag laeter besluten ze om mar es poolshoogte te nemen, iederiene kan ommes zomar wat kriegen.

  Een peer manluden uut et dörp lopen deur de bos op et husien van Jan an. Om huus henne is niks biezunders te zien, et is d’r zo rustig as wat. De buterdeure zit op slot en ok al kloppen ze an, et blift stille. Bruno de hond slat niet an, d’r scharrelt gien kiepe om huus henne, en de katten zien ze ok niet.

  Dan kieken de manluden deur et raem van de kaemer. Ze zien niks biezunders, al staon d’r wel wat kaastedeuren los. En et liekt as staot d’r op ’e taofel een brief tegen een koppien an.

De manluden besluten om mar es bi’j de aachterdeure te kieken. Die zit ok vaaste, mar iene van de mannen taast es in de geute en vint daor de sleutel van de deure. Dan gaon ze et huus in…

Geert de dörpssmid grist et kevot dat tegen et koppien an staot van de taofel en ratst et eupen. Veraldereerd bromt hi’j: ‘D’r zit niks in!’ Mar as Geert et kevot ommedri’jt, zicht hi’j daor mit grote letters staon: € 50,-. ‘Daor wo’n we niks wiezer van,’ foetert hi’j. De manluden kieken mekeer an; wat het dit te beduden, vraogen ze heur of. Ze zuken et hiele huus deur, mar van Jan is d’r gien inkeld spoor. Nargens kun ze wat uut opmaeken, mar dat et niet in de haoke is, dat weten ze wel. Ze dri’jen de deure weer op slot en reppen naor et pelisieburo, waor ze Jan opgeven as vermist.

   De daegen verstrieken en van Jan de Bosfluiter wodt tael noch teken verneumen. Elke dag nemen een peer mannen poolshoogte bi’j Jan zien huus. Iederiene pakt mit de verdwiening van de bekende dörpsfeguur omme. Bezorgde memmen roepen heur kiender veur twielochten in huus. Gieniene waogt him meer zonder noodzaeke bi’j duuster op pad.

   Tot… op een keer, as een peer manluden weer op Jan zien husien anlopen, ze een klaegelik gejank heuren. Tot heur grote veralderaosie zien ze Bruno op ’e stoepe veur de deure liggen. Et dier is slim vermaegerd en dot eers niks as janken en zuken. Hi’j zocht zien baos netuurlik, et aarme dier. De manluden geven him wat waeter en honnebrokken. Mar as ze Bruno mitnemen willen verzet hi’j gien pote. Ten aende raod laoten ze him mar aachter. Bruno, die trouw is an zien baos, zal now wel over Jan zien bedoeninkien waeken. Zwiegende, en mit een heufd vol vraogen, gaon de manluden weer op huus an.

   Dan goonst d’r op een dag inienen een gerocht deur et dörp. ‘Hej’m et al heurd, Jan de Bosfluiter is weer thuus.’ Pattie luden staon bi’jenneer veur de dörpssmederi’je te risseneren. Geert slat op zien ambeeld en ropt: ‘Gieniene gaot naor Jan, ik gao d’r eerst zels henne om te kieken wat d’r an de haand is.’

   Zo gebeurt et dat Geert bi’j Jan de Bosfluiter anklopt. Hi’j schrikt slim as Jan de deure losdot. Hi’j zicht d’r poermin uut en is zo maeger as braandhoolt. Even laeter dot Jan zien verhael. 

‘Op een morgen kwam hier een bussien mit drie manluden et hiem oprieden. Ze praotten in een vremde tael, mar ik kreeg deur dat ze om wark vreugen en daor wat mit verdienen wollen. Ik brocht heur an ’t verstaand dat ze mien gruuntetunegien wel ommespitten konnen. Om heur dudelik te maeken wa’k d’r veur over hadde, schreef ik op een kevot: € 50,-. Dat was goed en ik gong weer in huus. Mar wiels d’r twieje an et spitten weren, zag ik de dadde kerel mit een jutezak naor mien kiepehokke sloepen. Dat spul het luzen, docht ik. Ik dri’jde gauw de aachterdeure op slot en gong naor et kiepehokke. Onderwiels hadde die vent mien kiepen al in de zak daon en smeet ze in et bussien. Doe ik weten wol wat dat te beduden hadde, grepen de ere beide manluden me bi’j de huud en drokten me hadhaandig et bussien in. Wiels ze mi’j een blienddoek veurkneupten, bunnen ze mien hanen vaaste mit een stok touw en onthaelden me de pottemenee. Bruno kwam blaffende en grommende op et kebaol of en sprong naost mi’j in et bussien. De kerels kreupen rap veur in de kabine en jakkerden hadde  mit oons vot. Waor zal dit op uutdri’jen, vreug ik me aangstig of. Ie lezen ja zo vaeke van overvallen en zo. Uren reden we deur en ik zat me een oongelok vanwegens mien hanen die vaastebunnen zatten. Bruno dee eers niks as blaffen en grommen. De manluden hadden wel deur dat ze deur Bruno zien geblaf wel es tegen de laampe lopen konnen. Dat et bussien stopte en ze warkten Bruno, die aorig tegenakselde, naor buten. De deure wodde weer dichtesleugen en wieder gong et weer.

   Eindelik, et was al duuster, stopte de auto en de manluden trokken mi’j naor buten. Ze leupen ze een hiel aende mit mi’j. Ik was hoonsmuuj en bliede doe we staon bleven. Gieniene zee wat. Een deure gong piepende eupen en ik wodde argens naor binnen drokt. Votdaolik klapte de deure weer dichte en heurde ik dat d’r een grundel op scheuven wodde. Et wodde stille en even laeter heurde ik in de veerte et bussien votrieden. In et duuster taastte ik mit mien voete over de grond en vuulde dat d’r wat stro lag. Daor he’k me doe in daelegeven. Van muuiighied en mit een holle maege bin ’k in slaop valen. Doe ik wakker wodde bin ’k uren doende west om et touw dat om mien hanen zat deur te schoeren tegen de scharpe stienen raand van et deurkezien. Op et laest lokte et en trok ik de doek van mien ogen. Ik zat opsleuten in een stienen hokke zonder raemen. Ik was bekof, mar toch he’k uut allemacht perbeerd om de deure in te trappen, mar dat lokte me niet. Een stokmennig daegen he’k daor legen wiels ik vergong van de honger en de dust. Bovendat vuulde ik mien krachten ofnemen en wodde ik slim zwiemelig.

   Doe bin ’k zeker van de wereld raekt, omreden ik wakker wodde in een vremd bedde in een kaemertien mit bloemegiesbehang. De boerinne vertelde me da’k in Duutlaand was. Heur man hadde me vunnen en mi’j mitneumen naor huus. De dokter kwam d’r an te passe en hi’j zee da’k eerst anstarken mos eer ik weer naor huus mocht.

‘Wat bin ’k bliede da’k weer thuus bin en dat mien trouwe Bruno et overleefd het,’ zocht Jan.

Inienen slat hi’j mit zien voeste op ’e taofel en zegt: ‘Mar mit vremd volk wi’k nooit gien gedoente meer hebben!’  

Et aeventuur van Jan de Bosfluiter, Jan Schonewille

Wat d’r mit Jan de Bosfluiter gebeurde… (verhael)

Veurig jaor schreef de Stellingwarver Schrieversronte een verhaelewedstried uut. Et begin van et verhael was d’r, mar veur et vervolg en de ofloop d’r van kon iederiene zorgen die d’r aorighied an hadde. De drie mooiste inzendings kwammen van Hendrik Betten (Else), Sjoukje Oosterloo (Drachten) en Jan Schonewille (Noordwoolde). Jan Schonewille is o.e. bekend van zien boeken ‘Maaike’ en ‘Alderhaande’; zien verhael kun jim now aldereerst. De ere twie verhaelen wo’n laeter publiceerd. Et verhael ston eerder op ‘e bladziede Stellingwarver Zaeken van de streekkraanten ‘Nieuwe Ooststellingwerver’ en ‘Stellingwerf’.

Et aeventuur van Jan de Bosfluiter

Iederiene in et dörp kent Jan Bos. Of misschien hiet hi’j ok wel Jan van de Bos. Aenlik wet gieniene hoe Jan zien aachternaeme percies is. Hi’j wodt zolange as iederiene him heugen kan – en Jan telt d’r al aorig wat jaorties henne – Jan de Bosfluiter nuumd. Dat komt wis en zeker omreden Jan altied fluit as hi’j onderwegens is. Of hi’j thuus ok altied fluit weten de meensken niet. Want Jan woont alliend, en wat aachterof bi’j de bos. Veul anloop het Jan niet, hi’j het daor ok gien verlet van. Hi’j het an wat kiepen, een peer katten en een hond genoeg. Mar zowat alle daegen ziej’ Jan wel even in et dörp, en dan maekt hi’j graeg een praotien mit de meensken die hi’j tegenkomt.

  Nao een peer daegen vaalt et op. Et is aanders as aanders, et is stille op ’e diek. De meensken zeggen tegen mekaander dat ze Jan al een schoffien niet zien of heurd hebben. Dat is toch wel wat nuver. Een dag laeter besluten ze om mar es poolshoogte te nemen, iederiene kan ommes zomar wat kriegen.

  Een peer manluden uut et dörp lopen deur de bos op et husien van Jan an. Om huus henne is niks biezunders te zien, et is d’r zo rustig as wat. De buterdeure zit op slot en ok al kloppen ze an, et blift stille. Bruno de hond slat niet an, d’r scharrelt gien kiepe om huus henne, en Jan zien beide katten zien ze ok niet.

  Dan kieken de manluden deur et raem van de kaemer. Ze zien niks biezunders, al staon d’r wel wat kaastedeuren los. En et liekt as staot d’r op ’e taofel een brief tegen een koppien an.

De manluden besluten om mar es bi’j de aachterdeure te kieken. Die zit ok vaaste, mar iene van de mannen taast es in de geute en vint daor de sleutel van de deure. Dan gaon ze et huus in…

De manluden uut et dorp kommen de kaemer in en pakken et briefien dat tegen et koppien staot. Ze verbaozen heur d’r over wat d’r op schreven staot. ’BoDa’ staot d’r op… En in kleine letterties: ’Boeren Date’.

   Wat gieniene wus in et dorp was dat Jan aenlik diepe van binnen him hiel alliend vuulde. Hi’j maekte altied wel een praotien bi’j de meensken in et dörp. En pattie hadden niet in de gaten dat Jan, wanneer hi’j weer naor zien husien gong, et hielendal niet plezierig vun dat hi’j dan gien anspraoke meer hadde.

   Dat was de reden dat Jan reageerd hadde op een adverteensie op ’e webstee van BoDa. Et was een bericht van een vrouw die Jan bekend veurkwam. En dat was ok logisch, want zi’j was al es op ’e tillevisie west mit ’Boer zoekt vrouw’. Jan hadde heur een brievien schreven en zi’j hadde daor mitien op reageerd. Kot daorop was ze Jan opzuken gaon op zien stee in de Stellingwarven. En wat onveurstelber leek veur Jan was gebeurd: ze weren zomar hatstikke verliefd wodden op mekere!

   Maaike, want zo was heur naeme, mos weeromme naor de Aachterhoek waor as ze woonde. Mar de twie weren smoorverliefd en konnen mekere niet alliend laoten. Uren zatten ze an de tillefoon. En now was et zoveer kommen dat Jan mit zien hiele hebben en holen naor heur toe gaon was. Bruno de hond, de katten en de kiepen, alles was mitgaon naor et beloofde laand…!

   Ienkeer in de Aachterhoek belaand zol d’r van alles gebeuren gaon. Maaike hadde op Internet lezen dat d’r in Frankriek een kesteel te koop was veur iene euro. Et was dan wel een ruïne die aj’ zels opknappen mossen, mar ja, ie hadden dan wel een kesteel! D’r was allienig ien veurweerde an verbunnen: et mos dienen veur een goed doel. Et mos een maotschoppelik verantwoorde bestemming kriegen.

   Now, deur wussen Jan en Maaike wel raod mit. Ze bedochten dat et een centrum wodden kon veur vri’jgezelle boeren en boerinnen. De eigeneresse van et kesteel, een vri’jgezelle freule, vun dat een hiel goed plan. Et lag heur nao an et hatte. En zo konnen Jan en Maaike beginnen mit et uutvoeren van heur idee.

   Stokkien bi’j betien gongen ze et kesteel opknappen, en al hiel gauw wodde dat bekend in Nederlaand. Ja, et kwam alderdeegst veur de tillevisie! En al even gauw kwammen de eerste boeren en boerinnen naor Frankriek toe om daor een kotte tied deur te brengen. Zo wodden Jan en Maaike zels huweliksmakelers! Van alles maekten ze daor mit in dat vere Frankriek… Ie zollen d’r wel een boek over schrieven kunnen!!

   Netuurlik weren Jan en Maaike een poze leden ok weer es naor de Stellingwarven op bezuuk west. Et was daor een daelders mooi plakkien en ze gongen de stee van Jan veurlopig anholen as een vekaansiewoning. Now en dan kwammen ze naor Nederlaand om daor zels wat tot rust te kommen.

   De bewoners van et dorp weren bliede dat ze wussen waor as Jan bleven was en ze weren nog blieder dat hi’j ok nog een vrouw vunnen hadde. Ze wussen ondertussen ok allemaole dat Jan en zien Maaike mit wat hiel moois doende weren daor in dat vere Frankriek. Bi’jkotten was d’r weer een bi’jienkomst van Plaetselik Belang. En naor disse biezundere bi’jienkomst zollen Jan en Maaike ok kommen en zollen ze an de haand van foto’s wat zien laoten van heur kesteel in Frankriek.

   Op die woensdagaovend  zat de zael hielendal vol. D’r kon gieniene meer bi’j in et dörpskefé. Vol trots vertelden Jan en Maaike over heur erverings in Frankriek. De dörpsgenoten weren meraokels enthousiast. Doe Jan en Maaike klaor weren mit heur verhael klonk d’r een lange tied anholend applaus. De veurzitter van Plaetselik Belang bedaankte Jan en Maaike hiel hattelik veur heur bi’jdrege. En as verrassing hadde hi’j ok nog een kleinighied mitneumen. Vol spanning pakten Jan en Maaike et kedogien uut. En wat zat d’r in et pepier? Een prachtig mooie foto van de stee van Jan in de bos. En midden op et dak van et huus was een kladdegien plakt. En weten jow wat daor op ston?

   Och… dat weten jow wel!

Maarten van der Weijden

Maarten van der Weijden

(Een vekaansieverhael van Kjest Herder)

Wi’j staon op een camping bi’j Savigny-lès-Beaune as Maarten van der Weijden doende is mit zien elfstedetocht. In mien herinnering veural de barre tocht van 1963. Zwatwit foto’s van zwaor inpakte manluden mit ies in de snor en wenkbrauwen. Bevreuren ogen, vingers en ti’jen. Neudzaekelike amputaosies weren gien uutzundering.

   Twiede Pinksterdag ok op ’e fiets. Een rere mingeling van soorten fietsers. As bin zi’j onderwegens naor de supermark; mit briede fietstassen veur broties en koffie. Mar ok uutslovers zonder spatbodden in replika’s van tenues bekend uut de Tour de France. Mar et pestuur verradt een teveul an sneks en bier gedurende de oflopen twintig jaor. Filefietsen!

   Krek nog lezen van filevorming op de Mount Everest! Een lange riegel meensken trappelend waachtende op et ultieme mement; op et hoogste puntien van de eerde staon. En die dat berikt, lat him daor roem petretteren veur et naogeslaacht. Inspannings wegen hier zwaorder vanwegens de iele locht. Mar ok et te lange in de deurdringende koolde staon. Verslopping van de bienspieren is et gevolg. Aekelige bi’jwarking is een vergrote kaans op omkukelen. En dat gebeurt nog al es. Mit gevolgen die groter binnen dan as et gebeurt in de ‘Kaele Dunen’. Gekte van de boverste plaanke, netuurlik!

   Is dat van Maarten van de Weijden ok gekte? vraog ik mi’jzels of. Ik vien al gauw van niet. Omdat Maarten een missie het. Geld verzaemelen veur wetenschoppelik onderzuuk. Om zo de overlevingskaansen bi’j kanker te vergroten. Zoas hi’j zels deurmaeken moeten het. Dat je invulend vermogen naor aandere pesjenten daordeur vergroot wodt, kan ik mi’j indaeken.

   Een vrommes uut Moddergat vun et mar reer dat meensken pas geld overmaeken as d’r iene zo gek is om veur zien ‘lol’ zomar roem 200 km te zwemmen, zee zi’j bi’j Omrop Frylân. ‘Hy sil it ek dwaan foar himsels,’ mient zi’j. Zels daenk ik dat hi’j dat toch zicht as bi’jperdukt van et doel dat hi’j naojacht. Veur himzels is d’r vanzels veul lof en wardering; klopt! Alle meensken die him toejuichen, of alderdeegst een stokkien mit him mitzwemmen. Die willen soms ok gewoon even ‘in beeld’ kommen. Now, ok goed. As et daor bi’j blift, is d’r gien man overboord. Mar wat as? Dan dommel ik in de campingstoel in slaop.

Wat as zi’j d’r een prestaosietocht van maeken willen veur een brieder pebliek in et kader van ‘jow eigen greenzen verleggen’? Stel je dat es veur!

In et FEC staon de uutslovers te trappelen van ongeduld. Nao et heuren van et startpistool, dukelen die as wilden over mekeer henne naor ‘de Zwette’. Rap de kleren uut en de zwembroek anstrupen; in de haost vaeke achtersteveuren. Mit een bommegien et waeter in en niet zien dat d’r meer op etzelde mement dat plak uutkeuzen hebben. Et waeter kleurt al rap rood vanwegens alle bloedneuzen. Mar ok luden mit een aarm uut de koeme of een ti’je die haoks an de voete staot.

   Vertraoging vanwegens an en of riedende ambulances. Een traumahelikopter is al onderwegens naor et UMCG; et MCL is al volboekt. Verzuken an ‘Tjongerschans’ en ’Nij Smellinghe’ bin intied uutgaon. Et ‘Antonius’ wil eerst gien opnaemes om de te verwaachten perblemen bi’j Sneek.

Daor zal nog mar op zoe’n 5000 van de 25.000 zwemmers (mit 1500 Chinezen en 1100 Jepanners) ankommen. Et ‘Antonius’ kan et daoromme wel rooien, daenken zi’j daor.

   D’r wodt fluusterd dat een ‘keuninklik lid’ mit zwemt. Et zol gaon om degene die in Amsterdam zoveul gewone meensken et vel over de oren struupt. Deur woekerhuren veur tochtige huzen te vraogen. Om daor zien dure hobby, rezen mit dure Dinky Toys op Zaandvoort, mit te financieren. Zien pianospeulende heit gaot bi’j Sloten een sonate van Mozart speulen.

   Veur Sloten wodt een donkerblauw anleupen man uut et water haeld. Een visker op liesleerzens hadde zien dat d’r een ringslange om zien nekke zat. Een veul te dik vrommes voert een ente een broodkoste. Een dan krek langs zwemmende man zoegt de koste deur de neusgatten naor binnen. Hoestende en proestende verdwient hi’j onder waeter. Een ooldere man wet de man an de kaant te brengen waor hi’j mit man en macht uut et waeter hezen wodt. ‘Stabiele ziedligging!’ raost een vrommes mit een glas rooie wien in de iene en een filtersigeret in de aandere haand.

   Dan ropt iene dat d’r een poede in et waeter drift. Et bliekt de ooldere man te wezen; hulpe is te laete. Et is de eerste dooie van de dag. Neffens de orgenisaosie is rekening holen mit een bepaold percentage. De oolde man wodt ofvoerd naodat hi’j zegend is deur de plaetselike zielehuder. Dat geft laeter nog weer tumult, omdat de man moslim bliekt te wezen.

   Op et Slotermeer raeken zwemmers et spoor biester. Negen Chinezen raeken verstrikt in et riet en kun nog krek redded wodden. Alle lof veur de twieling Klinkhaemer mit de Kameleon.

   Bi’j Staveren lopt et ok niet naor weens. Een ploegien uit Limburg zwemt verkeerd. As de laeste winner al over de finish is, wet men niet waor as de manluden binnen. Bin zi’j verdronken? Belangriek veur de statistieken!  Zitten zi’j al weer in die oolde VW-bus naor Limburg mit Rowwen Hèze op ’e spiekers? Nee, twie daegen laeter kommen zi’j an in Volendam.  

   Bi’j Workum bliekt dat een vrommesien heur bikinibroekien bi’j et pissen kwietraekt is. Iene hadde et broekien in de mast van een skûtsje hesen. ‘Hael die d’r zels mar even uut!’ wodt reupen. Dat wol zi’j prompt doen gaon. Mar de plaetselike bromsnor stak daor persoonlik ‘zien’ stokkien veur. Dan wodt heur et kleine broekien toegooid. Et belaant in et smoelwark van bromsnor. In de konsternaosie wet et vrommesien te ontkommen en zwemt naekend veerder. Et boverstokkien smit zi’j de veldwaachter toe mit de toevoeging: souvenir veur jow vrommes.

   Bi’j Bolsward ontstaot opstopping. Omdat de man van et stempelburo zien vingers tussen de deure kregen het. Mit twie kepotte vingers is hi’j naor et ‘Antonius’. En hi’j het de stempel en et stempelkussen nog in de buse. Hi’j docht dat hi’j d’r zo weer was, mar deur drokte is de waachttied drie uren. Zien vrommes wil de stempel en et stempelkussen naor Bolsward brengen. Mar heur man protesteert. Hi’j raost: ‘Dan waachten zi’j mar een peer uurties!’

   De emosies onder de zwemmers lopen hoog op. Iene veur iene wo’n zi’j ofstempeld, mar nao Bolsward ontstaot een file van langzem zwemverkeer mit grote gevolgen. Vingers die in de oren van aandere zwemmers belanen. Dikke ti’jen die in de ogen van konkereenten stikken. Twie manluden slaon mekeer om een opsteuken middelvinger. Et lopt uut de haand en de ME wodt mit een helikopter te plak brocht. Naodat raddri’jers in de boeien sleugen binnen en omstaanders getugeverklaorings ofgeven, wodt et weer rustig.

   Bi’j Harlingen bin d’r naor schatting nog mar 2000 zwemmers over. Een groepien Jepanners beslöt om eerst ‘kogelvis’ eten te gaon. As zi’j laeter bi’j et zwemwaeter kommen, bin zi’j toch niet meer hielemaol fris. As zi’j de vuurtoren veurbi’jzwemmen, is d’r nog gien paniek. Mar de twiefel slat toch toe as zi’j bi’j een zaandbaank anlanen. Een haantienvol zeehonties bekikt heur vol mitleven. Nao een tillefoontien vanof de veerboot naor Vlielaand wo’n de oongelokkigen deur een helikopter oppikt.

   Et peloton is dan op weg naor Franeker. Helemaole achteran, zo wodt almar fluusterd, zwemt et eerder nuumde ‘keuninklik lid’. Zien heit het zien Steinway al plaetsen laoten op ’e brogge bi’j Bartlehiem. De hieltied haoken d’r zwemmers of deur hongerklop, diarree of ander vertier. Iene die deur een muskesrotte naozeten wodt, beslöt de stried te staeken. Bi’j Bartlehiem gaot et linksof.

Een kertier nao de laeste van et peloton, verschient et ‘keuninklik lid’ bi’j de brogge. De meensken bin even votlopen of buten geheurofstaand. ‘Vlogge rechtsof!’ sist de heit. ‘Mar, pa?!’ ‘Nee! Doen wat ik zeg!’ En dan zwemt et ‘keuninklik lid’ rustig naor de finish.

   De tocht naor Dokkum wat een gigantische ofvalrees, et peloton minimaliseert: vergiftigingsverschiensels, symptomen van de ziekte van Weil of Botulisme en eernstige schoolderblessures. Veur zoe’n vuuftig zwemmers komt hulp te laete; niet geunstig veur de statistieken. 

   Weeromme bi’j Bartlehiem bin d’r nog twie zwemmers die veur de zege gaon willen. Et finishdoek zien zi’j al hangen, as zi’j et opspattende waeter veur heur zien. Mar de laeste inspanning komt te laete. Mit 0,009 sekonden veursprong wint et ’keuninklik lid’. Mitien klinkt de piano van zien heit mit de ‘Hongaarse Daans’ van Brahms.

“Woj’ nog zoe’n Hoegaarden?” heur ik mien vrommesien vraogen. De piano hoolt mi’j nog even vaaste. Mar die starft vot as ik dik bezwiet overaende schiet.

“Ja, lekker!” zeg ik mitien.

“Ie prevelden in jow slaop en ie keken d’r hiel bliede bi’j,” zegt zi’j. “Was ’t een mooie Française?” “Schei uut, ik hadde Maarten van der Weijden bi’j de kop!”

“Watte?”

“Ach, laot mar! Proost!”

Verhael Sjoukje Oosterloo: VRI’J AS EEN VOEGELTIEN

‘Ik mag ok nooit wat!’ Mit een hadde slag knalt Emmie de kaemerdeure dichte, en goest al foeterende de trappe op, naor heur kaemer.

Zittende op de raand van heur bedde mokt ze: Altied as ik graeg wat wil mag et niet. Now moet ik ’t aovend van et jaordagfeest van mien liefste vrundinne al weer weet hoe vroeg thuus wezen.  Now bin’k al elf jaor en mem dot krek as bin ik nog een klein kiend. Vraog ik es wat an mem dan is et: daor bi’j’nog vusen te jong veur. Vraog ik wat an heit zegt hi’j: dat vertel ik je laeter wel aj’groot binnen. As mien meziek wat luud anstaot is et: zet je meziek es wat zaachter, daenk an de buren. Nooit mag ik zels weten hoe laete as ik op bedde gaon wil. Staot et aanrecht vol schottels is et: gao ie even schottelwasken, Emmie, wiels ik daor hielendal gien nocht an heb. Zit ik es lekker mit mien koptillefoon op en mit de bienen op taofel, wodt d’r votdaolik weer zegd: voeten van taofel!

Op schoele is et al krekkengeliek. Daor mag ik niet zonder te vraogen de klasse uutlopen en et mobieltien mag niet anstaon. Op et schoeleplein fietsen mag ok al niet, en in et schoft meugen we gieniens van et plein ofgaon.

Opstaandig foetert ze hadde-op: ‘We wonen hier toch in een vri’j laand, ik wil zels weten wat ik doe, ik wil vri’j wezen. Ik vuul me opsleuten as een voegel in zien kouwe.’

Kwaod op iederiene, en ok op heurzels, kikt ze bremstig heur kaemertien rond. Heur oge vaalt op et boek over Anne Frank. Ze het et kotleden op heur jaordag kregen van heit en mem. Emmie slat et eupen, blaedert d’r wat in omme en begint zomar op een bladziede te lezen.

            Mien zenen bin ik altied lange niet de baos, meerstal zundags vuul ik me dr hiel ellendig an toe. Dan is de stemming drokkend, slaoperig en loodzwaor. Buten heur ie geen voegel zingen. Een doodse en benauwde stilte hangt over alles henne, en dit zwaore beklemt me as mos ik mit naor een diepe onderwereld. Ik heb dan et gevuul as een zangvoegel, die in volslegen duuster de hieltied tegen de tralies van zien vusen te nauwe kouwe anvligt.

Naor buten, locht en lachen…’ raost et dan in mij. Ik geef gieniens meer antwoord, gao op de divan liggen en slaop om de tied te kotten.

Geleuf me, aj aanderhalf jaor opsleuten zitten, dan kan et je op sommige daegen wel es tevule wodden. Alle rechtveerdighied en daankberhied ten spiet; gevulens laoten heur niet votdrokken.

Fietsen, daansen, fluiten, de wereld inkieken, me jong vulen, weten dat ik vrij bin daor snak ik somstieden naor…”,

Emmie legt et boek vot en heur lelkens is hielendal votzakt. Een betien beschaemd daenkt ze bi’j heurzels: wat moet dat slim west wezen veur zoe’n maegien om jaoren opsleuten te zitten.

Ik miende ok dat ik opsleuten zat in een kouwe. Mar bi’j Anne Frank vergeleken heb ik toch niks te klaegen. Inienen zicht ze ok de aorige dingen die ze het in heur leven, en ze wet mar al te goed dat bi’j alles wat heur oolden heur verbieden, zi’j et niet doen om heur te dwasbongelen mar et beste mit heur veur hebben. Een hottien laeter gaot ze naor beneden en vint heur mem doende in de keuken mit et theezetten. Emmie slaot de aarms om mem heur nekke en fluustert: ‘Et spiet me mem da’k zo tegen je tekeer gaon bin, vergeef ie mi’j?’ As mem heur dochter glimkende knuffelt, vuult Emmie heur evenpies veilig as een klein kiend in mem heur aarms. Dan, weer hiel stoer, zegt ze: ‘Ik heb in et dagboek lezen van Anne Frank. Ik miende ok dat ik niet vri’j was in mien doen en laoten, mar deur heur verhael weet ik now wel dat ‘k et mis hadde. Ik bin zo vri’j as een voegeltien.

Sjoukje Oosterloo