De kastaovend van de jeneverkeuning

Et was de aovend veur de Kastdaegen. Et wark was an kaant en et vee besteld. Riekien was mit heur dochter de mooie grote kastboom an ’t optugen, Klaos, de zeune, zat bi’j de taofel mit een boek en Haarm, onderuutzakt in zien makkelike stoel, zat een dikke brief te lezen van zien vrund Jan Boogaard uut Kannede. Doe hi’j de brief uut hadde en wat stillegies veur him uut zat te kieken, vreug Riekien: ‘Nog wat biezunders?’

   ‘Now, ze maeken et best in Kannede. Hi’j schrift een protte over de hongerwinter; hi’j het de foto van Berend de ’Streuper’ now in de kaemer hangen. Et is vremd, zegt hi’j, daj’ op ’t heden zo vaeke an die tieden weeromme daenken. Of et now komt, dat zien zeune ok achttien jaor wodden is; of dat et een betien heimwee naor Hollaand is, hi’j wet et niet. Et is zo slim, dat doe hi’j dit jaor de winterkleren antrok, doe de barre Kannedese winter begon, hi’j inienen Berend weer veur him zag! Et is singeliers, schrift hi’j in ’t laeste, daj’ zo vaeke daenken moeten an een meenske, diej’ mar iene weke in je leven kend hebben.’ De kiender hangen Haarm an de lippen en Riekien zegt: ‘Ie mossen ze dat verhael mar es vertellen. Dan maek ik intied de koffie klaor.’

De kiender gaon bi’j Haarm zitten en hi’j vertelt: ‘Jan Boogaard is kot nao de oorlog naor Kannede emigreerd en is daor laeter mit een Kannedese vrouw trouwd. Doe ik mit him in de kunde kwam, woonde hi’j in Rotterdam. Doe ik in de eerste oorlogsjaoren mien femilie in Amsterdam es opzocht om eteri’je te brengen, trof ik him op ’e Lemmerboot. Hi’j was om eten uut west in Frieslaand. We raekten an de praot, konnen et goed mit mekeer vienen en laeter korrespondeerden we.

De dag veur de Kastdaegen van 1944 ston hi’j inienen bi’j oons veur de deure en doe is hi’j – Heit en Mem vunnen et best – die hiele winter en in de meitied ok nog bi’j oons op ’e boerderi’je bleven. Jan hadde een verschrikkelike reize aachter de rogge op zien oolde fietsien. Een jonge van achttien was ’t ok nog mar. Maeger as braandhoolt, en een honger. Hi’j was de Duutsers ontvlocht. Daegen hadde hi’j onderwegens west eer hi’j de Stellingwarven berikte. Doe was et al aovend; hi’j was doodmuui en deur en deur nat en koold van de hadde regen en wiend. Gien meenske bi’j de weg om te vraogen waor hi’j was en waor ik woonde. Doe hi’j et oolde husien van Berend zag gong hi’j daor mar op an. De blienen weren dichte. Jan klopte op ’e deure. Doe hi’j daor een posien waacht hadde, roffelde hi’j uut alle macht mit zien hanen op de blienen.

   ‘Stille mar, ik kom d’r al an!’ – heurde hi’j foeteren. Doe de deure op een kiertien eupen gong, snauwde Berend: ‘Ik ken jow ja niet. Hoe hael ie et in jow malle kop zo te kloppen. Ik docht an braand of onraod. Vot!’

Doe zakte Jan in mekeer, doodop van de reize. Hoe hi’j in huus kommen was? Hi’j kwam pas weer een betien tot himzels doe hi’j in een rieten stoeltien bi’j de waarme kachel zat. Pietereulielaampe an. Tegenover him Berend in zien haegelwitte bostrok. De bedsteedeurties eupen. Bliekber in de haost, deur dat geklop, was hi’j uut bedde floept en hadde rap een boverbroek antrokken. De witte piepen kwammen d’r netties – as een mechet – onderuut. Naodat Jan zien zeggien daon hadde miende Berend dat hi’j de eerste daegen mar bi’j him blieven mos. Nao wat eten en drinken mos Jan him mar uutkleden, dan konnen zien kleren naachs bi’j de kachel dreugen. Intied hadde Berend waeter hiete. ‘Ie wassen je eerst mar es goed nao die reize!’ Een betien schaemel begon Jan him uut te kleden en op ’t laest ston hi’j daor dan te klappertanen van de koolde in zien te kot wodden interlockien en onderbroekien.

   ‘le zitten ok niet al te best in et pak, mien jonge,’ vun Berend.

   ‘Nu, U wel, Meneer Berend,’ zee Jan een betien lachende.

Berend wol weer op bedde, hadde zien boverbroek uuttrokken en ston daor in zien lange onderbroek. ‘Lach ie mar,’ sneerde Berend. ‘Ik heb de bi’jnaeme Berend de Streuper. Aj’ dan bi’j naacht bi’j pad en weg binnen, moej’ wel wat goed spul an et lief hebben.’ Hi’j dee de deuren van et grote kamminet eupen. ‘Kiek es naor disse staepel, Jan. Dat bin de zommerspullen. En kiek, daornaost ligt een protte dik wollen wintergoed. Mien mem het vlak veur de oorlog ommeraek goed veur heur zeune zorgd. Ik misse heur trouwens nog elke dag.’

Hi’j pakte een stel van de zommerspullen en legde die bi’j Jan daele. ‘En gien kommentaor, dat trek ie an. Ja, dat hemd, die bostrok en die onderbroek. We kun je hier in de Stellingwarven niet ziek hebben!’Et was beter, vun Berend, dat ze tegere in zien bedstee sleupen. Gien meenske hadde d’r wat mit neudig dat hi’j een uutvanhuzer, evakuee of onderduker in huus hadde. ‘Kroep d’r mar in, Jan.’ Dat leut die him gien twie keer zeggen. Rap lag hi’j tussen de Duutse laekens onder een vracht dek. Zo muui was hi’j dat hi’j vernam iens niet dat Berend bi’j him op bedde kwam. ‘Mar es goed bekommen, flink eten, mar wel in huus blieven,’ zee Berend de ere morgen. ‘Zo omdebi’j 18 jaor is een geveerlike leeftied. En veural niet benauwd wezen aj’ naachs es wakker wodden en Berend is d’r niet. Dan bin ’k an et ’streupen’,’ lachte hi’j.

Een weke het Jan d’r west. Doe hi’j die morgen veur de eerste Kastdag wakker wodde, schrok hi’j ommeraek doe hi’j vernam, dat Berend nog niet weeromme was. Rap klom hi’j uut de bedstee. Op ’e taofel ston zien betien begage mit nog een grote rieten koffer d’r bi’j. Op die koffer lag een briefien. ‘Aj’ dit vienen, Jan, álles mitnemen en as de weerlocht d’r vandeur gaon.’

Een half uurtien laeter ston Jan bi’j oons veur de deure. Hi’j mos mar bi’j mi’j op ’e zoolder slaopen, vun oonze mem. Zien spullen mos hi’j mar uutpakken. Doe hi’j die rieten koffer eupenmaekte, vun hi’j daor de hiele staepel zommerondergoed van Berend, sokken, schoenen, boezeroenen, overals, nuum mar op. Mem, Jan en ik keken oonze ogen uut en begrepen d’r niet vule van. Wat was mien mem bliede, doe ze een grote deuze mit ziepe, en iene mit thee en koffie vun onder in de koffer. Daor hadde ze slim verlet van. Jan bleef daor staon mit een eupenmaekt pakkien in zien hanen. ‘Een petret van Berend en mien persoonsbewies,’ reup hi’j uut. ‘Kiek now es an. Ik bin in 1927 geboren en now staot d’r 1928.’

Was Berend een ’streuper’? lederiene miende van wel. Doe wi’j tegere die eerste Kastmorgen uut de karke kwammen, stonnen d’r een protte meensken drok mit mekeer te praoten. Of wi’j et ok al heurd hadden? Een auto vol Duutsers was gistermorgen om tien ure bi’j Berend de Streuper west. Berend was niet thuus, mar ze hadden alles overhoop haeld. D’r wodde zegd, dat ze onder de vloer en onder de bedsteden een protte waopens vunnen hadden. Jan wodde wit om de neuze en was flink overstuur doe we naor huus kuierden. Et wodde him now dudelik hoe en deur wie zien toedoen zien persoonsbewies veraanderd was. Berend was gien streuper, mar hi’j was bi’j de ondergrondse. Zol hi’j wat geveerliks daon hebben? Was hi’j benauwd wodden? Of hadde hi’j een veurgevuul had? Waoromme aanders die koffer?

Een posien laeter lazzen wi’j in de kraante, dat ze Berend Bijvoet bi’j een overval op een distribusiekantoor pakt hadden en dat hi’j een weke laeter deur de Duutsers doodscheuten was.’

Riekien kwam in huus mit de koffie. Nog onder de indrok van Haarm zien verhael stak Klaos een peer keerzen an en zette een plaete op mit Kastzang. ‘Vrede op aarde, in de meensken een welbehagen,’ heurde Haarm, en hi’j wodde d’r eers van. Mit knipperende ogen keek hi’j in dat witte wapperende vlammegien van een keerze. In himzels zee hi’j: ‘Bedaankt, Berend de Streuper. Daank veur jow stried. le hebben jow jonge leven d’r veur geven. Daank, dat wi’j in de Stellingwarven en Jan in Kannede mit deur jow stried now vrede hebben.’

Dit biezundere kastverhael van Albert Jaeger (1927 – 1978) ston in 1976 in et Stellingwarfs tiedschrift ‘De Ovend’. Zo vlak veur de herdaenking van de bevri’jding, doukies in et veurjaor 75 jaor leden, leek dit een mooi mement om et verhael nog es te publiceren.  De schriever d’r van, Albert Jaeger, wodde in Amsterdag geboren, mar zien heit en mem kwammen van Berkoop en Tronde. Al riekelik gauw nao et ontstaon van de Stellingwarver Schrieversronte in 1972 zocht Albert Jaeger kontakt en vertelde dat hi’j graeg verhaelen schreef. En ok dat hi’j dat graeg in et Stellingwarfs doen willen zol. Et anleren d’r van gong him aorig makkelik of en de jaoren daorop verschenen mit riegelmaot verhaelen van him in De Ovend.

Foto: Sietske Bloemhoff

Stellingwarver laandschoppen en netuur in keunstboek

De Stellingwarver Schrieversronte is van doel en geef in de zommer van 2020 een biezunder keunstboek uut. In dat boek zullen ofbelings van wark van keunsteneresse Sybranda Wieringa uut Grunningen opneumen wodden. De uutgifte wodt koppeld an de tentoonstelling van Wieringa zoas die in de maondenn juli en augustus bi’j de Schrieversronte te zien wezen zal. Op et mement is de schilderes al drok in de weer mit heur veurbereidings daorveur. De onderwarpen van heur wark veur de tentoonstelling bin verschillende netuurgebieden en laandschoppen in Oost- en West-Stellingwarf.

Oproep veur verhaelen en gedichten

Al dit wark van Sybranda Wieringa zal opneumen wodden in een biezunder keunstboek. Et boek zal daornaost veurzien wodden van Stellingwarver verhaelen en gedichten die inspireerd binnen op ’e gebieden die Wieringa veur heur tentoonstelling schildert. Daorbi’j gaot et om al bestaonde verhaelen en gedichten, mar de uutgeveri’je van de Schrieversronte wil ok graeg ni’j wark van zoveul meugelik verschillende Stellingwarver schrievers opnemen. Dat daoromme wodt now al vraogd om veur disse uutgifte wark op te sturen. Dat kan tot 1 meie 2020, daornao gaot een speciaole kemmissie an de slag om een keuze te maeken uut et al bestaonde wark en uut et wark dat inzunnen is.

Sybranda Wieringa

Sybranda Wieringa wodde in 1959 geboren in Emmen en volgde in de jaoren 1979-1984 heur opleiding an de keunstakedemie Minerva in Grunningen. Vandaege-de-dag geft ze les an Keunstakedemie Frieslaand. Stellingwarf is veur heur gien onbekend gebied, ze woonde alderdeegst kotte tied in Else. Over heur wieze van warken zegt ze: ‘De intensiteit van de beleving is de motivatie van je keuze voor bepaalde materialen en kleuren. Mijn motivatie is geworteld in een diepe nieuwsgierigheid naar hetgeen er om mij heen is en de vraag waarom het er is. Er ontstaat dan een boeiende wisselwerking tussen mijzelf en het onderwerp dat ik schilder. In die zin zou je kunnen zeggen dat ik mijzelf schilder; niet meer en niet minder.’

Een mooi decemberkedogien!

Nog een mooi decemberkedogien neudig?
Wat dochten jim van een prachtig hoolten deusien mit daorin een stick, mit logo, van de eerste Stellingwarver speulfim ‘Daor klept de klokke weer’? Die kost mar € 12,50 en is te koop bi’j de Stellingwarver Schrieversronte. As jim de film vandaege of morgen bestellen, kuwwe him disse weke nog toesturen op deensdag of woensdag, dus krek veur Sunderklaos! Oons mailadres is info@stellingwarfs.nl. Mit disse unieke kaans niet, want van disse 50 exklusieve uutgifte bin d’r roem 30 verkocht. Een ‘collektors item’!

Femmie van Veen wint Groot Stellingwarfs Diktee

Femmie van Veen van Hooltpae gong donderdagaovend 21 november mit een dik pakket an boeken op huus an, omreden ze mit mar zeuven fouten et Groot Stellingwarfs Diktee wunnen hadde. An et diktee deden mit mekeer zestien meensken mit.

Mit prachtige meziek van meziekverieninge De Woudklaank wodden de dielnemers, heur anhang en de orgenisaosie welkom hieten in de gezellige foyer van Et Buurthuus in Noordwoolde. Ondaanks et zo mooie ofwisselende pergramme van et körps was d’r toch wel wat spanning onder de dikteegangers te vernemen, zodat dikteeschriever Henk Bloemhoff om goed acht ure vot-en-daolik mit et veurlezen d’r van begon… Behalven et veurlezen van de zinnen was d’r in de zael niks te heuren, op ien biezunder geluud nao dan. Dat was et opvalende geluud van et schrieven, et soms weer deurkrassen, et opni’j schrieven, en mit now en dan tussendeur es een diepe zocht. Om even veur negenen mos iederiene de penne daeleleggen, en zorgde De Woudklaank veur een twiede optreden om de periode van et waachten op de uutslag zo noflik meugelik te maeken.  

Nao de meziek leut Henk Bloemhoff op een groot schaarm de tien zinnen van et diktee zien en gaf hier en daor wat uutleg. Et wodde dudelik dat verschillende meensken hier en daor twiefeld hadden an de schriefwieze van een woord en soms dan krek de verkeerde keuze maekten. Flink wat dielnemers hadden mar tussen de tien en twintig fouten, een diel tussen twintig en dattig en sommigen daor nog even boven. Femmie van Veen was liekewel de ienige – mit zeuven fouten – die onder de tiene bleven was. Behalven een certifikaot en een pakket boeken veur heur, hadde de orgeniserende warkgroep Publiciteit van de Stellingwarver Schrieversronte veur alle ere dielnemers ok een certifikaot mit een boek.

As ofsluter van disse biezundere aovend las schriever Freddie de Vries van Hooltpae – hi’j dee ok al es mit sukses mit an een eerder diktee – vier humoristische verhaelen veur uut zien boek ‘Ok et beste peerd stroffelt wel es’.  

Nao oflooop van de aovend die blieken dat veul dielnemers toch ommeraek veul plezier beleefd hadden an et mitdoen en gavven an dat ze graeg vaeker zoe’n diktee maeken willen zollen. De Stellingwarver Schrieversronte overweegt dan ok om in 2020 of 2021 opni’j een Groot Stellingwarfs Diktee te orgeniseren.     

Van et diktee van oflopen 21 november wodden radio-opnaemen maekt veur et ni’je pergramme ‘In Twielochten’ dat elke vri’jdag tussen 18.00 en 19.00 ure te heuren is op de lekaole omroepen Odrie en West-Stellingwarf Centraol.

Foto’s: Lenus v.d. Broek

Smoek Stellingwarfs Meziekfestival

Smoek, gezellig en kwalitatief een goed meziekfestival, dat was waor de dielnemers en bezukers op weerommekieken kunnen angaonde et Stellingwarfs Meziekfestival. Dat wodde zaoterdagaovend veur de veertiende keer holen, en veur de twiede keer was dat in de Rustende Jaeger van Hooltpae. Zat die zael veurig jaor liekewel stampvol bezukers, dat was spietig genoeg now niet et geval. Dat zal te maeken had hebben mit o.e. de voetbalwedstried Nederlaand-Noord-Ierlaand, zo wodde docht. De aovend wodde op kundige wieze prissenteerd deur warkgroeplid Klaasje Herder, wiels de warkgroepleden Piet Tjassing en Kjest Herder veur et geluud zorgden.

Et Veenpoolderkoor uut Scharpenzeel o.l.v. Madelon Kok van Ni’jhooltpae brocht een mooi ofwisselend pergramme mit o.e. lieties uut de bekende Stellingwarf Cantate. Et twiede optreden wodde ofsleuten mit et zingen van et Stellingwarfs Volkslied dat deur alle bezukers staonde mitzongen wodde.

Ni’je lieties van Carolien Hunneman   

Speciaol uut Finlaand was overkommen Carolien Hunneman die zorgd hadde veur een tal ni’je lieties, en die bi’j iederiene ommeraek in de smaek vullen. Mit naeme was dat et lietien ‘Taelemannegien’, et lietien over heur vierjaorige zeuntien dat niet alliend in et Fins en Nederlaans opvoeded wodt, mar toegeliekrtied ok hiel wat Engels mitkrigt en daor niet de minste muuite mit het, integendiel. Hoe goed et leven Carolien in Finlaand bevaalt bleek uut et fraaie lietien ‘Naor huus’. 

Teksten van Harmen Houtman

Lammy Bruyns brocht, heurzels begeleidende op ’e moenieke, veul lieties mit teksten van Harmen Houtman, waor ok een flink tal ni’jen bi’j weren. Ok Lammy zorgde veur een mooie ofwisseling in heur riegel lieties, en leut an et aende nog even een echte Fraanse musette heuren. Lammy wun indertied talloze wedstrieden mit heur akkordeonspel, zi’j volgde dan ok heur opleiding op een konservatorium. 

A capella: Emma Winter

Vlak veur et schoft zong Emma Winter van Wolvege op speciaol verzuuk a capella et lied ‘Stellingië’, dat is et filmlied van de film ‘Daor klept de klokke weer’. Ok veur heur bi’jdrege was veul wardering.

Lekaole omroepen

Tiedens de aovend maekte Kjest Herder opnaemen veur et ni’je radiopergramme ‘In Twielochten’ dat elke vri’jdag van 18.00 tot 19.00 ure uutzunnen wodt op ’e lekaole omroepen Odrie en Weststellingwerf Centraol. Dat daoromme kan iederiene die disse mooie aovend miste een tal van de lieties weeromme heuren in dat pergramme.

Et Stellingwarfs Meziekfestival is een aktiviteit van de Stellingwarver Schrieversronte: veur de kommende keer wodt vanwegens et 15-jaorige jubileum veur een ere, biezundere opzet keuzen. De warkgroep komt in december al weer bi’j mekeer om mit de veurbereidings daorveur uut aende te gaon