‘Elsien kumm’ries gauw van ’t Faarken’: ooldst bekend Stellingwarver gedicht an now toe

Links inleider Henk Bloemhoff, rechts dichteresse Attie Nijboer (@Lenus v.d. Broek)

In verbaand mit de nationaole Dag van de poëzie hul de Stellingwarver Schrieversronte een literaire aovend in et Stellingwarver instituut veur tael en kultuur in Berkoop. De SSR hadde oold-mitwarker dr. Henk Bloemhoff bereid vunnen om een soort overzicht van en toegelieke inkiek te geven in de Stellingwarver schrieveri’je deur de jaoren henne. De inleiding, mit veul ni’je infermaosie, wodde as arg boeiend erveren, zodat keken wodt naor veerdere publikaosiemeugelikheden.

‘Elsien kumm ‘ries gauw van ’t Faarken’

‘Aenlik kuj’ et overzicht van de Stellingwarver schrieversri’je beginnen laoten in 825,’ neffens Bloemhoff, ‘bi’j de Ooldsaksische Heliand van et jaor 825 (Heiland = ‘heiland, redder’, daor is Christus mit bedoeld), een ‘heldenepos’ van tegen de zesduzend dichtregels. Ooldsaksisch dus, en et Stellingwarfs gaot daor op weeromme, mar de taelveraandering deur de jaoren henne het maekt dat et Ooldsaksisch veur de gewone lezer liekemin goed leesber is as et Ooldnederlaans veur de Nederlaanstaelige van now.’

Meraokels interessaant nuumde de spreker de ontdekking van de Twentse onderzuker Goaitzen van der Vliet. Et gaot om een tal Overiesselse gedichten, vermoedelik schreven deur Meinard Tydeman, o.e. griffier van de Overiesselse staoten, en wel van 1790 tot 1795. Op verzuuk van Van der Vliet onderzocht Iesselakedemiemitwarkster Philo Bloemhoff-de Bruijn de twaelf riemen die hi’j vunnen hadde in een oolde bron. In ien van de gevallen bleek et om de tael van Ooldemark te gaon, Stellingwarfs dus. Tydeman het vermoedelik in alle riemen die hi’j maekte zo goed meugelik de tael van de stad bruukt daor et omme gong. D’r staon stadsofbelings bi’j trouwens, en zo kwam ok de tael van Ooldemark veur ’t locht. Dit is dat gedicht, in oorspronkelike spelling: 

Elsien kumm’ries gauw van ’t Faarken

Gief het nog wet Kroggen – Mæel:,

‘k Sal veur dat dink niet langer waarken

’t Is rontum nog al even kæel.

Kum an ik loop ries na Jan Ræchies,

Die Man is selver Slagters Baas

Daar op te Maark daar staan zijn Mæchies,

En mæken daar een groot geraas.

Mijn Væder mit mijn Nigte Stijn;,

Gaan maargen na Sunt Lamers-Maark :

Maar ik bin by mijn MeujeTrijne,

Want ik heb’ alle Dægen waark.

Ik weyd’ en Koe veur Dokter Tittel;

En veur Juffer Spanjers Breur,

Die wortte slagt tut Evert Keetel,  

Kyk taar staat hy veur de Deur. 

ik loop ries na Jan Rachies,

Die Man is selver Slagters Baas

Daar op te Maark daar staan zijn Maechies,

En maeken daar een groot geraas.

Mijn Vader mit mijn Nigte Stijne,

Gaan maargen na Sunt Lamers-Maark,

Maar ik bin by mijn MeujeTrijne,

Want ik heb’alle Dagen waark.

Ik weyd’ en Koe veur Dokter Tittel;

En veur Juffer Spanjers Breur,

Die wortte slagt tut Evert Keetel,  

Kyk taar staat hy veur de Deur. 

(Citeerd uut Overijsselse Historische Bijdragen. No. 131 (2016).

An now toe was et meerst oolde Stellingwarver gedicht dat bekend was dat van

Steffen Lammerts Brug uut, schoelemeester die veural bekend is deur zien ‘De zoemer van 1837’, publiceerd in de Friesche Volksalmanak.

Gedichten van Attie Nijboer

Nao et eerste diel van et overzicht van de Stellingwarver schrievereri’je van 825 tot 2020 vormde dichteresse Attie Nijboer mit de prissentaosie van heur wark et twiede diel van de aovend. Op een innemende meniere brocht ze een mooie riegel van de eigen gedichten, herkenber en treffend. In ien van de gedichten komt as thema et onthoold veur, en in et twiede diel van zien verhael haokte Henk Bloemhoff daorbi’j an.

Haandboek Stellingwarver literetuur

‘Wi’j moe’n wat d’r an Stellingwarver literetuur is niet of weinig zichtber holen, we moe’n die ok in bloemlezings en literetuurgeschiedenissen veur et voetlocht brengen, as een belangriek onderdiel van de eigen tael en kultuur,’ gaf Bloemhoff an. Hi’j pleitte daoromme ok stark veur ien van de ni’je projekten die de Stellingwarver Schrieversronte in veurbereiding het, een tetaoloverzicht van de Stellingwarver Schrieveri’je deur de jaoren henne. Oftewel een haandboek Stellingwarver literetuur. Hi’j leut drie veurbeelden van de Drentse literetuurgeschiedenis zien en drieje van de literetuur in et Fries.

Verfilming, ni’je loot an de literaire stamme

Ni’je loot an de literaire stamme is de verfilming, in dit geval die van ‘Daor klept de klokke weer’. In et dadde onderdiel van de aovend vertelde Sietske Bloemhoff daorover, an de iene kaante over et artistieke pat, an de aandere kaante over et historisch verhael en aachtergrond. Dat gaot om stried veur en verlös van de Stellingwarver vri’jhied eerste kwat van de 16de ieuw. De film dri’jt op dit stuit her en der in de verschillende dörpen. De aovend wodde ofsleuten mit een vertoning, en die wodde deur et anwezige volk slim op pries steld, krek as de aovend as gehiel.

Hans Koopmans prissenteert film

De kommende tied wodt de film ‘Daor klept de klokke weer’ introduceerd op de basisschoelen van Oost- en West-Stellingwarf. Op een viertal schoelen is daor extra ommedaenken veur, en dat gebeurt deur oold-onderwiezer Hans Koopmans van Oosterwoolde. Oflopen weke weren de eerste twie schoelen an de beurt, en dat weren de Buttingeschoele in Oosterwoolde, de schoele daor Hans Koopmans lange tied veur de klasse ston, en De Trede op ’e Haule, et dörp dat in et verhael een belangriek plak speult. De kommende tied wodt de film vertoond op ’e schoele van Ni’jhooldtpae en op de Heidepolle in Wolvege. Koopmans vertelt veurdat de film vertoond wodt eerst in et kot over de geschiedenis rond 1500.

Roem tien jaor leden vertaelde en bewarkte Koopmans et Nederlaanstaelige boek ‘Daar klept de klok weer’, dat was zoe’n vuuftig jaor eerder schreven deur meester Hendrik Hoogeveen van Oosterwoolde. De Stellingwarver Schrieversronte leut et boek in 2017 verfolmen; veur et skript zorgde filmmaeker en regisseur Thomas Rovers uut Grunningen. Dat de film op een professionele wieze opneumen wodden kon, wodde financieel meugelik maekt deur de perveensie Frieslaand, de gemiente Oost-Stellingwarf en Stichting Bercoop Fonds. An de film warkten uut hiel Stellingwarf een grote groep van speulders en figuraanten mit.

Oflopen jaor is de film in zoe’n achttien dörpen vertoond, en vanof jannewaori is hi’j now te zien op de speciaole webstee veur Hiemkunde in et basisonders www.stellingwerf-heemkunde.nl. Bi’j de film is speciaol lesmateriaol ontwikkeld, ok dat wodt op dezelde webstee anbeuden.   

Stellingwarfs in Obe

Vanwegens een tentoonstelling mit wark van de keunstener Jan Murk de Vries (1919-2015) orgeniseert Tresoar op 13 feberwaori een aovend in Obe (podium veur literetuur, keunst en tael) in Liwwadden. Acht schrievers en vertellers lezen die aovend et deur heur uutkeuzen mooiste laandschopsgedicht of fragment uut een verhael of boek veur. Veur een Stellingwarver bi’jdrege zorgt Femmie van Veen uut Hooltpae. Et pergramme begint om 20.00 ure; Obe vien ie op et plein naost de Oldehove.

Oproep Dichter des Vaderlands

Op Twitter zegt de Dichter des Vaderlands dat et ‘dielen’ van de volgende oproep slim wardeerd wodt: ‘Veur een ni’je bloemlezing mit gedichten in streektael, dialekt (of ere taelen die in Nederlaand spreuken wodden naost et Fries en Nederlaans) he’k jow hulpe vanneuden. Stuur je favoriete vuuf gedichten, gien eigen wark naor: ddvbloemlezing@gmail.com. De bloemlezing verschient in jannewaori 2021 bi’j uutgeveri’je Querido.’

30 jannewaori: aovend over literetuur

Op 30 jannewaori verzorgt Henk Bloemhoff bi’j de SSR in Berkoop een aovend over Stellingwarver literetuur. D’r is die aovend niet alliend ommedaenken veur proza, mar ok veur poëzie, want die dag is et ommes nationaole gedichtedag.
Daornaost is d’r ommedaenken veur de ni’je perveensiaole literaire kaorte, daor ok Stellingwarver teksten in opneumen binnen. Direkteur Bert Looper van Tresoar, et instituut dat de kaorte uutgaf, vertelt daorover. Tot slot van et pergramme wodt de film ‘Daor klept de klokke weer’ vertoond. De aovend begint om 20.00 ure, de toegang is € 5.00, liekewel veur kursisten en kursusleiding Kursus Stellingwarfs is de toegang vergees.