Hielkje Nieuwenhuis (links) en Thijs Hofstee (rechts) lazzen veur in Sickengaoord in Wolvege.
Ieder jaor bezorgen zoe’n twintig vri’jwilligers van de Stellingwarver Schrieversronte veul bewoners van alle Stellingwarver zorginstellings en verpleegtehuzen en De Menning in Wilhelminaoord een prachtige morgen of middag. Dit keer was de veurleesaktie op 6 en 7 feberwaori; in alle plakken wodt d’r dan veurlezen in et Stellingwarfs. Et tal plakken daor veurlezen wodt is de laeste peer jaor gruuid. Zo wodt gaon een tal veurlezers ok naor kleinere centrums veur dagopvang toe. Blieken dot vaeks dat meensken bi’j et heuren van verhaelen in heur eigen tael dat as arg vertrouwd erveren. Et gebeurt dan ok nogal es dat d’r dan hiele gesprekken op gang kommen, zodat tal van herinnerings mit mekeer de revu passeren.
Meziek
Sommige veurlezers nemen behalven heur verleesmappe ok heur meziekinsterment mit en zingen bekende oolde lieties mit de bewoners. Die mooie ofwisseling van verhaelen en meziek wodt deur et pebliek ommeraek wardeerd. Hiel vaeke wodt trouwens an de veurlezers vraogd of ze niet wat vaeker kommen kunnen, en pattie veurlezers voldoen daor graeg an.
Veurleesmappe
De veurlezers maeken gebruuk van een speciaole veurleesmappe die jaorliks anvuld wodt mit ni’je verhaelen en gedichten. Daor zorgde Schrieversrontevri’jwilligster en koördinater van de aktie, Kiena Bouwer van De Haule, ok dit keer weer veur.
Bi’j modeontwarper Hans Noordstrand in Ni’jhooltpae kregen ze verleden jaor een jonge zeune. D’r ston doe een bod bi’j de diek mit de tekst: ’n zeune. Zie nommer 190 in disse serie. Mar ja, de tied gaot vlogge. Now is kleine Pyter op 1 feberwaori 2020 al weer ien jaor. En ok dat staot op een bod bi’j de weg! (Foto en tekst: Johan Veenstra)
In verbaand mit de nationaole Dag van de poëzie hul de Stellingwarver Schrieversronte een literaire aovend in et Stellingwarver instituut veur tael en kultuur in Berkoop. De SSR hadde oold-mitwarker dr. Henk Bloemhoff bereid vunnen om een soort overzicht van en toegelieke inkiek te geven in de Stellingwarver schrieveri’je deur de jaoren henne. De inleiding, mit veul ni’je infermaosie, wodde as arg boeiend erveren, zodat keken wodt naor veerdere publikaosiemeugelikheden.
‘Elsien kumm
‘ries gauw van ’t Faarken’
‘Aenlik
kuj’ et overzicht van de Stellingwarver schrieversri’je beginnen laoten in 825,’
neffens Bloemhoff, ‘bi’j de Ooldsaksische Heliand van et jaor 825 (Heiland = ‘heiland,
redder’, daor is Christus mit bedoeld), een ‘heldenepos’ van tegen de zesduzend
dichtregels. Ooldsaksisch dus, en et Stellingwarfs gaot daor op weeromme, mar
de taelveraandering deur de jaoren henne het maekt dat et Ooldsaksisch veur de
gewone lezer liekemin goed leesber is as et Ooldnederlaans veur de
Nederlaanstaelige van now.’
Meraokels
interessaant nuumde de spreker de ontdekking van de Twentse onderzuker Goaitzen
van der Vliet. Et gaot om een tal Overiesselse gedichten, vermoedelik schreven
deur Meinard Tydeman, o.e. griffier van de Overiesselse staoten, en wel van
1790 tot 1795. Op verzuuk van Van der Vliet onderzocht
Iesselakedemiemitwarkster Philo Bloemhoff-de Bruijn de twaelf riemen die hi’j vunnen
hadde in een oolde bron. In ien van de gevallen bleek et om de tael van
Ooldemark te gaon, Stellingwarfs dus. Tydeman het vermoedelik in alle riemen
die hi’j maekte zo goed meugelik de tael van de stad bruukt daor et omme gong.
D’r staon stadsofbelings bi’j trouwens, en zo kwam ok de tael van Ooldemark
veur ’t locht. Dit is dat gedicht, in oorspronkelike spelling:
Elsien kumm’ries gauw van ’t Faarken
Gief het nog wet Kroggen – Mæel:,
‘k Sal veur dat dink niet langer waarken
’t Is rontum nog al even kæel.
Kum an ik loop ries na Jan Ræchies,
Die Man is selver Slagters Baas
Daar op te Maark daar staan zijn Mæchies,
En mæken daar een groot geraas.
Mijn Væder mit mijn Nigte Stijn;,
Gaan maargen na Sunt Lamers-Maark :
Maar ik bin by mijn MeujeTrijne,
Want ik heb’ alle Dægen waark.
Ik weyd’ en Koe veur Dokter Tittel;
En veur Juffer Spanjers Breur,
Die wortte slagt tut Evert Keetel,
Kyk taar staat hy veur de Deur.
ik loop ries na Jan Rachies,
Die Man is
selver Slagters Baas
Daar op te Maark
daar staan zijn Maechies,
En maeken daar
een groot geraas.
Mijn Vader mit
mijn Nigte Stijne,
Gaan maargen na
Sunt Lamers-Maark,
Maar ik bin by
mijn MeujeTrijne,
Want ik heb’alle
Dagen waark.
Ik weyd’ en Koe
veur Dokter Tittel;
En veur Juffer
Spanjers Breur,
Die wortte slagt
tut Evert Keetel,
Kyk taar staat
hy veur de Deur.
(Citeerd
uut Overijsselse Historische Bijdragen. No. 131 (2016).
An
now toe was et meerst oolde Stellingwarver gedicht dat bekend was dat van
Steffen
Lammerts Brug uut, schoelemeester die veural bekend is deur zien ‘De zoemer van
1837’, publiceerd in de Friesche
Volksalmanak.
Gedichten van
Attie Nijboer
Nao et eerste diel van et overzicht van de Stellingwarver schrievereri’je van 825 tot 2020 vormde dichteresse Attie Nijboer mit de prissentaosie van heur wark et twiede diel van de aovend. Op een innemende meniere brocht ze een mooie riegel van de eigen gedichten, herkenber en treffend. In ien van de gedichten komt as thema et onthoold veur, en in et twiede diel van zien verhael haokte Henk Bloemhoff daorbi’j an.
Haandboek
Stellingwarver literetuur
‘Wi’j
moe’n wat d’r an Stellingwarver literetuur is niet of weinig zichtber holen, we
moe’n die ok in bloemlezings en literetuurgeschiedenissen veur et voetlocht
brengen, as een belangriek onderdiel van de eigen tael en kultuur,’ gaf
Bloemhoff an. Hi’j pleitte daoromme ok stark veur ien van de ni’je projekten
die de Stellingwarver Schrieversronte in veurbereiding het, een tetaoloverzicht
van de Stellingwarver Schrieveri’je deur de jaoren henne. Oftewel een haandboek
Stellingwarver literetuur. Hi’j leut drie veurbeelden van de Drentse
literetuurgeschiedenis zien en drieje van de literetuur in et Fries.
Verfilming, ni’je
loot an de literaire stamme
Ni’je loot an de literaire stamme is de verfilming, in dit geval die van ‘Daor klept de klokke weer’. In et dadde onderdiel van de aovend vertelde Sietske Bloemhoff daorover, an de iene kaante over et artistieke pat, an de aandere kaante over et historisch verhael en aachtergrond. Dat gaot om stried veur en verlös van de Stellingwarver vri’jhied eerste kwat van de 16de ieuw. De film dri’jt op dit stuit her en der in de verschillende dörpen. De aovend wodde ofsleuten mit een vertoning, en die wodde deur et anwezige volk slim op pries steld, krek as de aovend as gehiel.
De
kommende tied wodt de film ‘Daor klept de klokke weer’ introduceerd op de
basisschoelen van Oost- en West-Stellingwarf. Op een viertal schoelen is daor
extra ommedaenken veur, en dat gebeurt deur oold-onderwiezer Hans Koopmans van
Oosterwoolde. Oflopen weke weren de eerste twie schoelen an de beurt, en dat
weren de Buttingeschoele in Oosterwoolde, de schoele daor Hans Koopmans lange
tied veur de klasse ston, en De Trede op ’e Haule, et dörp dat in et verhael
een belangriek plak speult. De kommende tied wodt de film vertoond op ’e
schoele van Ni’jhooldtpae en op de Heidepolle in Wolvege. Koopmans vertelt
veurdat de film vertoond wodt eerst in et kot over de geschiedenis rond 1500.
Roem tien jaor leden vertaelde en bewarkte Koopmans et Nederlaanstaelige boek ‘Daar klept de klok weer’, dat was zoe’n vuuftig jaor eerder schreven deur meester Hendrik Hoogeveen van Oosterwoolde. De Stellingwarver Schrieversronte leut et boek in 2017 verfolmen; veur et skript zorgde filmmaeker en regisseur Thomas Rovers uut Grunningen. Dat de film op een professionele wieze opneumen wodden kon, wodde financieel meugelik maekt deur de perveensie Frieslaand, de gemiente Oost-Stellingwarf en Stichting Bercoop Fonds. An de film warkten uut hiel Stellingwarf een grote groep van speulders en figuraanten mit.
Oflopen jaor is de film in zoe’n achttien dörpen vertoond, en vanof jannewaori is hi’j now te zien op de speciaole webstee veur Hiemkunde in et basisonders www.stellingwerf-heemkunde.nl. Bi’j de film is speciaol lesmateriaol ontwikkeld, ok dat wodt op dezelde webstee anbeuden.
Vanwegens
een tentoonstelling mit wark van de keunstener Jan Murk de Vries (1919-2015)
orgeniseert Tresoar op 13 feberwaori een aovend in Obe (podium veur literetuur,
keunst en tael) in Liwwadden. Acht schrievers en vertellers lezen die aovend et
deur heur uutkeuzen mooiste laandschopsgedicht of fragment uut een verhael of
boek veur. Veur een Stellingwarver bi’jdrege zorgt Femmie van Veen uut Hooltpae.
Et pergramme begint om 20.00 ure; Obe vien ie op et plein naost de Oldehove.
