Stellingwarfs in et wild in Wapservene

‘Ik zit op dit baankien in Wapservene en bin onderwegens naor de Doeze in ’t Holtingerveld. Ik bin an de gang mit de boekprissentaosie te regelen op vri’jdagaovend 24 setember in Zorgvlied om half achte.’

Dit berichien, mit de foto, kreeg ik een peer weken leden binnen van Hans Salverda. Hi’j zat doe even uut te blaozen van alle drokte rond et verschienen van zien boek Groot Wateren Een oase van weldaad. Et boek is inderdaod op die vri’jdagaovend verschenen tiedens een geweldig aorige prissentaosie d’r van. Iene van zien belangriekste infermaanten veur et boek was Jopie Klok-Ekkels; zi’j kreeg daoromme et eerste exemplaor van et ni’je boek.

Et eerste boek was veur Jopie Klok-Ekkels.

Al 250 exemplaoren verkocht!

Amper een jaor leden, doe de Stellingwarver Schrieversronte et boek Uit de geschiedenis van Wateren, Zorgvlied en Oude Willem, en dat schreven wodde deur Janneke Hielkema, Albertha Bloemhoff, Carl Jan Klok en Hans Salverda, is d’r al weer een ni’j boek over dezelde regio verschenen. Dit boek GROOT Wateren: een OASE van WELDAAD wodde schreven deur Hans Salverda uut Zorgvlied, en is een arg mooie anvulling op et eerdere boek. In et boek is veural ommedaenken veur twie biezundere onderwarpen uut de geschiedenis, mar daornaost is d’r ok andacht veur een peer eren die daor flink mit te maeken (had) hebben.

Van et gebied rond Waoteren, Zorgvlied en Oude Willem, dat an de westkaante greenst an Stellingwarf, hej’, aj’ zo es in die omkrieten kommen, niet vot-en-daolik in de gaten dat et zoe’n fascinerende geschiedenis het. Van ooldsher is et een dunbevolkt gebied en et is aenlik nog altied een onbekend diel van Drente. Et beston veural uit heide, veengebieden en zaandverstoevings.

Tillegröppe en Vledder Ao

In het vere verleden gongen de eerste bewoners wonen op et plak daor de beide beken Tillegröppe en Vledder Ao bi’j mekeer kommen. Bekend is dat d’r in 1832, vlakbi’j dat plak, een tal boerderi’jen stonnen rond et oolde kruuspunt Huenderweg – Appelschaseweg. Vanuut Groot Wateren, zo wodde disse buurtschop nuumd, en Klein Wateren dat vlak in de buurt lag, bin laeter Waoteren en Zorgvlied ontstaon.

Veur de ontwikkeling van die beide dörpen is mit naeme de Maotschoppi’je van Weldaodighied van groot belang west, mar ok de inzet van de bekende Lodewijk Guillaume

Verwer was groot. Zo stichtte Verwer een zuvelfebriek in et angreenzende Else-Zuud en begon een hyptheekbaank en sigarefebriek in Zorgvlied. Daornaost steunde de bekende filantroop P.W. Janssen de Maotschoppi’je van Weldaodighied en hi’j bouwde een tal boerderi’jen. Zien ontginningsmaotschoppi’je zol in 1924 overneumen wodden deur ’De Drie Provinciën’.

Onderzuuk naor stienbakkeri’je

Anleiding veur et schrieven van dit boek was in et eerste plak et onderzuuk dat in

2020 en 2021 uutvoerd is naor een stienbakkeri’je (ok stien- of veldoven nuumd). Daorbi’j wodde deur de bojemkundigen Ebbing Kiestra en Hans Salverda eerst zocht naor keiliemlaogen waor meugelik liem veurkwam dat bruukt wodde veur et bakken van stiender. An de haand van et onderzochte gebied wodde uuteindelijk begin 2021 et plak vunnen waor de stienbakkeri’je, die in gebruuk west is deur de Maotschoppi’je van Weldaodighied, staon het. Onderzocht is ok welke gebouwen in de omgeving bouwd wezen kunnen zollen zouden mit de stienen die daor bakt binnen. Van et bojemonderzuuk wodde deur Kiestra en Salverda een repot saemensteld, dat in et twiede diel van et boek opneumen is.

In et twiede plak wodt in et boek ingaon op et gebruuk van een peer vloeiweiden die eertieds naost de beide beken laggen. Bi’j vloeiweiden gaot et om een oold bevloeiingssysteem waorbi’j men waeter uut een beek die naost et laand ligt op gröslaand ’vloeien’ lat en dat deur middel van een uutlaot weer weerommestromen kan in diezelde beek. Dit systeem wodde toepast om et laand te bemesten.

Dieverder marke

In et boek is d’r, zoas eerder al angeven, ok ommedaenken veur ere interessaante onderwarpen die in meer of mindere maote mit de beide heufdonderwarpen te maeken hebben. Zo is d’r wat meer te lezen over de beide beken, waorvan ok een tal prachtige foto’s in et boek opneumen binnen. Al die foto’s maekte Hans Salverda, en mit naeme die hi’j in de oflopen wintertied maeken kon bin uniek te numen. Et het him dan ok nogal es en peer natte sokken opleverd… Andacht is d’r ok veur de belangriekste en bi’j de auteur bekende veldnaemen an et gebied, en die uteraord mitien ok te maeken hebben mit de geschiedenis. Ok twie femilies wodt et ien en aander over verteld. Et gaot om de femilies Benthem en Ekkels, die eertieds mit as eersten grond ankochten in de nog te ontginnen Dieverder marke. Dat gebied zol liekewel opmarkelik genoeg laeter bi’j et grondgebied van Waoteren heuren gong.   

Deur ien en aander anschouwelik te maeken is d’r butendat een kuierkaorte mit uutleg in et boek opneumen, en d’r kan gebruuk maekt wodden van een exklusieve exkursie in et beschreven gebied mit as gids Hans Salverda.

Et boek wodde financieel meugelik maekt deur een flink tal sponsers uut et gebied en wodde in eigen beheer uutgeven. Et tal bladzieden is 88, et boek wodde drokt deur Scheffer Media in Oosterwoolde, wiels Sietske Bloemhoff veur de vormgeving en et omslag zorgde. De pries van et boek is € 7,50 en kan besteld wodden bi’j Hans Salverda: hanssalverda@hetnet.nl.

Sietske Bloemhoff

Oold-bestuurslid Jan Kits Nieuwenkamp wegraekt

Op 11 september is Jan Kits Nieuwenkamp, oold-bestuurslid van de Schrieversronte, wegraekt. De Stellingwarver dichteres Attie Nijboer het bi’j de begraffenis onderstaond gedicht veurdreugen.

Jan was grepen deur tael
Hi’j pruufde
Hi’j bruukte woorden
Van ‘veer’ over de greens

Hi’j omaarmde et eigene
Et Hoog Nederlaans
Mar had ok oge en ore
Veur ‘vremde’ woorden en klaanken

En zo omaarde hi’j ok
De memmetael van et
Stellingwarver laand
Liekewel as de kultuur

Jan was een sociaol aktief
En slim beweugen meens
Zien passie veur tael
En de schoonhied van

Et kulturiele arfgoed
Gongen bi’j him haand in haand.
Hi’j was niet ienkennig
Nooit te benauwd om
De hanen uut ‘e
Mouwen te stikken

Mit zien hulpe en bi’jdrege
En inzet in et vri’jwilligerswark
Was niet inkeld en alliend
De Schrieversronte uut ‘e braand

Hi’j klom in de penne
Verstarkte mennig bestuur
Altied weer dreven deur
En op zuuk naor de verbiening
De erkenning ók
Van de minderhiedstael

Alliend een slimme ziekte
Snoerde Jan meer en meer de mond
Toch gong zien moed niet verleuren
Ok al raekten woorden vertiesd

Hieltied meer te zuke
Heul jow leven
betien bi’j betien op
Et is goed zo, de cirkel is rond

Uut jow naeme heuren laoten
Zeggen, spreken veur jow
In de veur jow zo eigen tael
Die jow zo lief was

Daoromme,
In disse ‘eigen’ slotakkoorden
Jow gedaenken
Jow bedaanken Jan
Dat komt hier ommeraek van pas!

Weidum, 18 september 2021

Attie Nijboer.

Jaorvergeerdering Schrieversronte 2021

Vanwegens corona mos de jaorvergeerdering van 2020 veurig jaor al een stokmennig keren uutsteld
wodden. Het bestuur wol graeg de jaorvergeerdering dit veurjaor holen, mar ok halverwege april
zaten wi’j nog in een ‘lockdown’. Gelokkig meugen we wat corona betreft weer bi’j mekeer kommen.

Het bestuur stelt daoromme veur om de jaorvergeerdering te holen op zaoterdagmiddag 25
september 2021 van 14.00 uur tot 17.00 uur in et MFA in Berkoop. Al van 13.30 ure of kuj’m een
koppien koffie kriegen.

De jaorverslaogen van 2019 en 2020 zullen die vergeerdering vaastesteld wodden, mar vanzels
maekt de SSR der ok een gezellige middag van mit veurdrachten. De ni’je directeur Abel Darwinkel
kan himzels die middag eindelik veurstellen an de leden van de Schrieversronte.

Jim bin’ der toch ok bi’j?

Te Keunst en te Kuier

De organisaosie en de dielnemers van et tuunfestival Te Keunst en te Kuier hebben niks te klaegen had! Niet an belangstelling, pattie meensken toogden langs pad en diek om keunst, kultuur en vermaek te snoeven en te erveren. Wat ok zeker mit zat was et prachtige naozoemerweer. De weergoden weren oons alderdeegst goed gezind. Beide daegen, 4 en 5 september scheen de zunne volop, dat de stemming zat d’r goed in.

Ok bi’j FriesGoed in Ni’jeberkoop waoras Grietje Bosma en ik, Attie Nijboer, tegere veurdregen mochten in de eigen streektael. De gedichten weren speciaol maekt veur disse tuunsessie, waorbi’j liekewel de omgeving en et thema ‘eupen’ een goeie bron veur inspiraosie weren.

Ik brocht daor o.e. een ode an FriesGoed en Grietje schreef een gevulig gedicht over de LHBTIQAPC vlagge die daor an de gevel wappert.


Ode an FriesGoed

FriesGoed
Goed Fries
Et parredies op eerde
Van Gerben en Janou

Mooi broesplak
Veur keunst en kultuur
Mit koulissen d’r ommetoe

Beider passie, liefde
En andacht veur netuur
Zo ludet heur webstee

Zette eerst de galerie
En laeter ok nog
De B&B uut stee

Et vri’je, kreatieve
Komt goeddiels
Van heur haand

Hi’j het ok
Zorg en oge
Veur de praktische kaant’

Heur boerderi’je is
Een kuuroord veur
Verbelinge en vertier

Welkom, FriesGoed is eupen
Vule jow thuus
Op jow eigen menier

Meenske en dier
Vienen hier
Heur gerak

Heur butenbad
Is een eupenbaoring
De steerns bin jow dak!

Hier in de midden
van de buurtschoppen
Iegypte en Frankriek

Kuj’ nog votdromen
Kom ie tot heerlik tot rust
Is al et mooie binnen haandberiek

Zorgzem is hier de maot
Fietsen, kuieren of luibuizen
Meugelikheden te over, in overvloed.

FriesGoed
Goed Fries
Alles is goed
En niks moet!


eupen wezen
(de lhbtiq+vlagge op disse lokaosie)

“et gaor over oonze twiede dochter
makkelik vienen we et niet
mar we gaon et mit jim delen
dan biwwe et ok mar kwiet

ze is verliefd,da’s niet bezunder
mar ingewikkeld is et wel
hi’j is nog man
mar zit in et verkeerde vel

zien naeme anpast, dat gong makk’lik
mar et aander zomar niet
zien huwelik is al naor de knoppen
en ok zien kiender hebben verdriet

en now trof hi’j oonze dochter
ze wodden verliefd, ja allebeide
op man? of vrouw? wie zal et zeggen?
of bin et einliks now twie meiden…?

laoten we d’r eupen over wezen
en et oonze vrunden zeggen
dan kuwwe d’r mit mekere over praoten
en hoeven we laeter niks meer uut te leggen”.

Nedersaksisch meerst spreuken officiële regionaole tael

Zoe’n kwat van de 15-plussers bruukt thuus et meerst een ere tael as et Nederlaans. Dat kan gaon om een dialekt, een regionaole tael: Limborgs, Fries of Nedersaksisch, of om een ere taal, zoas Engels, Pools of Turks. Et bruken van regionaole taelen en dialekten verschilt naor gelang de regio, mar ok opleiding en leeftied bin van invloed. Dit dot blieken uut ni’je ciefers van et CBS-onderzuuk Sociaole saemenhang en welwezen, dat in 2019 onder roem 7,5 duzend personen uutvoerd is.
De drie regionaole taelen mit mekeer tellen veur 10 percent. De verdieling is zo: Nedersaksisch: 5 percent, Fries: 2 percent en Limburgs: roem 3 percent).

Et is de eerste keer sund 1998 dat over dit onderwarp een nationaol onderzuuk holen is dat baseerd is op een representatieve steekproef. De dielnemers gavven bescheid op de vraoge: ‘Welke tael of welk dialekt wodt bi’j jow thuus et meerst praot?’ Daorbi’j konnen ze kiezen uut een lieste mit 111 taelen en dialekten. Butendat konnen ze een tael of dialekt zels angeven as die niet op ‘e lieste stonnen. Mit mekeer wodden 149 taelen en dialekten nuumd. Et hiele CBS-onderzuuk is nao te lezen op heur webstee, zie:
ww.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2021/28/kwart-15-plussers-spreekt-thuis-dialect-of-andere-taal-dan-nederlands
De uutgebreide risseltaoten bin publiceerd as artikel, dat op dat adres te vienen is: ‘Talen en dialect in Nederland – Wat spreken we thuis en wat schrijven we op sociale media?’