Proemebri’j

Op de Stellingwarver Spreukekelinder van 2003 vertelde Koop Gorte van Hooltpae over ‘proemebri’j’, ok zoe’n oold gerecht van vroeger:

‘Zundags kregen we nao de eerpels wel es proemebri’j. Ik heb wel es heurd dat ze ok ‘proemebolle’ zeden. Et is een recept uut Beppe heur tied. Ie konnen hier op een goedkope meniere et oolde wittebrood mit an de man brengen. Een panne mit waeter d’r in kwam op de kachel. Dan kwammen d’r dreugde proemen en rezienen bi’j. Ok nog es flink wat stroop en dan de overbleven witte bolle. Et mos even een posien sudderen en ie mossen es reuren, mar dan was et klaor en kon et opdiend wodden. Ze zeden vroeger ok dat dit een recept was veur vrouwluden die krek een poppe kregen hadden. Et zol geunstig wezen veur et aachteruutgaon (de stoelgang). Ik was doe jongkerel, mar vun et ok verrekte lekker!’

Potstro, posstro of potstroop

‘Posstro is luiewievekost’, zeden ze in Wolvege wel. Et is een gerecht daj’ zomar klaor hebben…

Meerstal wodde potstro maekt van boekweitenmael mit kokend waeter, ok wel mit waeter en melk of alliend melk en een sniffeltien zoolt. Ie moe’n et zo beruren dat et zo dikke is daj’ et an de vörke prikken kunnen. Soms wodde d’r ok wel kookte ries deur ruurd om et dikke te kriegen. Dan kan et mitien opeten wodden; potstro mag aenlik niet koken. Ie eten et mit wat spekvet d’r over en spek d’r bi’j. Et vet kuj’ ok in een koelegien doen mit stroop d’r omhenne. Soms wodde et ok klaormaekt mit waeter en soepe.

In et Stellingwarfs Woordeboek (diel 3) bin de volgende variaanten te lezen:

‘Ie brengen melk an de kook, daor struj ie mael in tot et dikke wodt, en dan eet ie et mit spekvet en stroop; en ie hadden ok ‘riezen potstro’, dan haj’ dunne riezenbri’j en die maekte ie dikke mit mael’ (optekend in Buil).

‘Potstro is mael in waeter op et vuur en dan moej’ ruren totdat et stief wodt, dan in et bod, een koelegien d’r in en in et koelegien komt et spekvet en daor omhenne stroop’ (optekend in Noordwoolde).

‘Potstro is anreurd mael; vroeger mit zute melk en boekweit of bloem; ie konnen ok melkenriezenbri’j mit wat mael anmengen, dan wodde et wat stief, en dan gaoj’ et eten mit brune suker en botter’ (optekend in Steggerde).

Meensken die potstro liekewel hielemaole niet lussen, zeggen van een minne locht wel: ‘Die locht is zo min as potstro’.

Zoerstip

In de zommer kregen we middags vaeke een kroppien slaod uut eigen tuun. Dat wodde goed schone wasken, en dan aorig fien sneden. We deden d’r vaeks een siepeltien deur. We kregen d’r eerpels bi’j en braodden een peer plakkies spek en deden wat zoerstip over et slaod. Zoerstip is aenlik etzelde as soepenmaelenbri’j, mar dan wat dunder.

(Gegevens Koop Gorte, Stellingwarver Spreukekelinder 2003)

Ok in et Stellingwarfs Woordeboek is nog wel wat te vienen over dit oolde gerecht:

Zo vertelden infermaanten veur et Stellingwarfs Woordeboek uut Berkoop dat zoerstip ok wel bi’j vis eten wodde: ‘Bi’j vis smaekt mosterdstip slimme lekker; zoerstip wodde ok wel bruukt.’ En infermaanten uut Steggerde vertelden: ‘Mit zoerstip dan hej’ soepe mit boekweitenmael, dan koold beslag maeken en reuren tot et kookt; soms kwam d’r nog wat eek deur.’

Brune bonen

Brune bonen

Zaoterdags was et bi’j de winterdag altied drok op de boerderi’je. Alles mos dubbel klaorzet wodden veur de zundag. De vrouw had et ok altied drok, want veur de zundag mos alles een extra beurt hebben. Dus die dag gien geklonkel mit gruunten en zo. We kregen daoromme op zaoterdag haost altied brune bonen. Lekker man!

De vrouw hadde de bonen vri’jdagsaovens al in de wieke zet, aanders weren ze niet bi’jtieds geer. Zaoterdagmorgens op ‘e tied zette ze de bonen dan op de kachel. Et smaekte middags heerlik. Een peer uutbraoden plakken spek, soms mit stroop en een scheutien eek d’r overhenne!

As bri’j kregen we dan vaeke een bod eigenmaekte soepenbri’j.

(Gegevens Koop Gorte, Stellingwarver Spreukekelinder 2003)

Zundagse kost

Stieve ries

Een zundagse kost was vroeger stieve ries. Groffe rieskorrels mos ie daor veur hebben, niet van die kleine korrelties.

Zaoterdags wodden de rieskorrels kookt in volle melk, melk zó van de koe. Ie kookten et tot de ries goed stief wodde. Dan deej’ ze in een grote schaole en dan was ze de volgende dag, zundags dus, goed anstiefd. Aovens teveuren wodden d’r ok rezienen in ‘t waeter zet om op te zwullen.

As et an et eten toe was wodde d’r boerebotter smulten in een statpannegien op de kachel.

En wat was dat dan lekker, zundags. Stieve ries in ‘t bod mit rezienen, bottervet en brune suker d’r overhenne.